Jesteś tutajGIS w urbanistyce (cz. II) …czyli od idei zintegrowanego planowania do praktyki

GIS w urbanistyce (cz. II) …czyli od idei zintegrowanego planowania do praktyki

  • strict warning: Non-static method view::load() should not be called statically in /home/urbanistyk/domains/urbanistyk.cal24.pl/public_html/sites/all/modules/views/views.module on line 879.
  • strict warning: Declaration of views_handler_argument::init() should be compatible with views_handler::init(&$view, $options) in /home/urbanistyk/domains/urbanistyk.cal24.pl/public_html/sites/all/modules/views/handlers/views_handler_argument.inc on line 0.
  • strict warning: Declaration of date_api_argument_handler::init() should be compatible with views_handler_argument::init(&$view, &$options) in /home/urbanistyk/domains/urbanistyk.cal24.pl/public_html/sites/all/modules/date/includes/date_api_argument_handler.inc on line 0.
  • strict warning: Declaration of views_plugin_row::options_validate() should be compatible with views_plugin::options_validate(&$form, &$form_state) in /home/urbanistyk/domains/urbanistyk.cal24.pl/public_html/sites/all/modules/views/plugins/views_plugin_row.inc on line 0.
  • strict warning: Declaration of views_plugin_row::options_submit() should be compatible with views_plugin::options_submit(&$form, &$form_state) in /home/urbanistyk/domains/urbanistyk.cal24.pl/public_html/sites/all/modules/views/plugins/views_plugin_row.inc on line 0.

Nina Vincenz-Krajewska ESRI Polska


       Zgodnie z definicją zamieszczoną w „Słowniku języka polskiego” PWN, urbanistyka to dział architektury zajmujący się zasadami planowania przestrzennego miast i osiedli. Zakres działalności, a zarazem wpływ urbanistów na kształt otaczającej nas rzeczywistości jest jednak znacznie szerszy niż ujęty w słownikach. Tworzenie określonych Studiów Uwarunkowań i Miejscowych Planów Zagospodarowania Przestrzennego, kształtuje w dużej mierze naszą codzienność, styl życia. Tym ważniejsze jest, aby urbaniści w swojej pracy mogli posługiwać się odpowiednimi narzędziami, pomocnymi w planowaniu przestrzeni miejskiej. Takich narzędzi dostarcza system GIS.

Lipski drogowskaz
        W maju 2007 roku na nieformalnym spotkaniu ministrów państw Unii Europejskiej w Lipsku, została przyjęta Karta Lipska na rzecz zrównoważonego rozwoju miast europejskich. Zgodnie z hasłem przewodnim spotkania - Europa potrzebuje silnych miast i regionów, w których dobrze się żyje – opracowano wspólne zasady i strategie rozwoju miejskiego. Jedną z głównych wytycznych, odnoszących się w dużej mierze do urbanistów, było uwzględnianie wszystkich wymiarów zrównoważonego rozwoju, tj. dobrobytu gospodarczego, równowagi społecznej i zdrowego środowiska życia. Wsparta została tym samym idea zintegrowanego podejścia do zagadnień planowania urbanistycznego.
        W dokumencie uwzględniono także potrzebę tworzenia całościowych strategii i skoordynowania działań wszystkich osób i instytucji zaangażowanych w proces rozwoju miejskiego. Ponadto w karcie stwierdzono, że miasta muszą przyczyniać się do zapewniania i poprawy jakości życia mieszkańców oraz swojej atrakcyjności jako lokalizacje dla przedsiębiorstw opartych na wiedzy. Można to osiągnąć poprzez wykorzystanie zaawansowanych technologii informacyjnych i komunikacyjnych w dziedzinie edukacji, zatrudnienia, usług socjalnych, zdrowia, bezpieczeństwa i ochrony.
       Przy tworzeniu różnego rodzaju opracowań dotyczących powyższych zagadnień bardzo pomocne okazały się programy GIS. Dzięki nim można np. stworzyć mapę przestępczości danego miasta czy dzielnicy (przykład: http://maps.police.uk/view/city-of-london/), wprowadzić programy prośrodowiskowe dla poprawy sytuacji ekologicznej danego obszaru (przykład: http://www.wmap.cz/atlaszp/)
       Biorąc pod uwagę informacje z różnych dziedzin, urbaniści mogą w kompleksowy sposób zająć się planowaniem przestrzeni miejskiej. Stymulują tym samym rozwój danego miasta czy osiedla, wpływając na jakość życia mieszkających tam ludzi.

Zintegrowane planowanie w praktyce

        Jedną z poruszonych w Karcie Lipskiej kwestii były wyzwania związane ze zmianą struktur społeczno-gospodarczych i globalizacją. Powstałe w ich wyniku problemy, m.in. wysokie bezrobocie i wykluczenie społeczne, skłaniają do podejmowania określonych działań, w tym szczególnego zainteresowania dzielnicami najuboższymi, o małym stopniu inwestycji.
        Dobrym przykładem wykorzystania GIS-u w kontekście najbiedniejszych dzielnic miast okazało się stworzenie planów zagospodarowania przestrzennego slumsów w Wenezueli. Rosario C. Giusti de Pérez, architekt, a zarazem urbanistka, opracowała „ramy” do tworzenia planów zagospodarowania przestrzennego najbiedniejszych dzielnic miasta Petare w aglomeracji Caracas. Opracowując mapy korzystała w dużej mierze z informacji przekazywanych jej przez mieszkańców slumsów. Poznała problemy najbiedniejszych mieszkańców Petare np. brak kanalizacji i wysypisk śmieci, niewystarczającą liczbie szkół oraz ubogą infrastrukturę transportową. Zbierała także dane o przestępczości, panujących w społeczności podziałach oraz wewnętrznych powiązaniach. Do zobrazowania sytuacji społecznej, ekonomicznej i środowiskowej użyła GIS-u. Dzięki ArcGIS 3D Analyst była w stanie m.in. zintegrować zebrane dane i zobrazować je w trzech wymiarach oraz stworzyć mapy ukazujące te obszary miasta, które są narażone na osunięcia ziemi. Dane te stały się podstawą do dyskusji o planach rozwoju dzielnic Petare. Brali w niej udział nie tylko urbaniści i władze miasta, ale też mieszkańcy.
        Giusti de Pérez wyszła z założenia, że o wiele lepszym rozwiązaniem od zniszczenia domostw zbudowanych głównie z blachy falistej, jest ich stopniowa rewitalizacja, a tym samym poprawa warunków życia mieszkańców. Za najlepsze źródło informacji, a zarazem inspiracji do tworzenia miejscowego planu zagospodarowania terenu uznała ludzi zamieszkujących slumsy.
Tworząc (dzięki technologii GIS) różne scenariusze rozwiązań, Giusti de Pérez dała mieszkańcom możliwość wyboru najlepszego z nich. Zbieranie danych z wielu źródeł pozwoliło jej na stworzenie zintegrowanego planu zagospodarowania przestrzeni najbiedniejszych dzielnic Petare.


 
Dzielnica Los Claveles w mieście Maiquetia (Wenezuela), zobrazowana w  ArcGIS 3D Analyst

        Innym przykładem wykorzystania GIS-u w planowaniu przestrzennym przy uwzględnieniu potrzeb najbiedniejszych był projekt budowy schroniska dla bezdomnych w Baltimore w stanie Maryland (USA). Chcąc znaleźć dla niego najodpowiedniejszą lokalizację pracownicy Instytutu Badań Urbanistycznych na Uniwersytecie Stanowym Morgan w Maryland, wykonali wiele map obrazujących m.in. mobilność bezdomnych w Baltimore (przy użyciu GPS), przestępczość z ich udziałem oraz miejsca udzielania im pomocy medycznej. Wykorzystali także dane społeczno-ekonomiczne i demograficzne pochodzące ze spisu ludności w USA. Posłużyły one do wytypowania optymalnego miejsca na wybudowanie schroniska dla bezdomnych. Zlokalizowano je w jednej z najgęściej zaludnionych dzielnic Baltimore, pod wiaduktem międzystanowej autostrady. Mimo obaw ze strony mieszkańców, lokalizacja ta nie przełożyła się na wzrost przestępczości w tej części miasta i okazała najbardziej efektywna w pomocy bezdomnym.

    
 
Gwiazdką oznaczono proponowane miejsce na schronisko dla bezdomnych zlokalizowane w jednej z najgęściej zaludnionych dzielnic Baltimore

        W Polsce dobrymi źródłami informacji, zarówno dla urbanistów jak i mieszkańców są internetowe portale mapowe. Przykładem może być tutaj system informacji przestrzennej Urzędu Miasta Stalowa Wola, który został wdrożony przez firmę GISPartner, przy współpracy z Instytutem Rozwoju Miast z Krakowa, w ramach projektu „Opracowanie i wdrożenie metod oraz technologii zarządzania informacją przestrzenną (geoinformacją) w procesach decyzyjnych administracji publicznej”. Zgromadzone w bazie dane przestrzenne w części wewnętrznej, czyli przeznaczonej dla pracowników Urzędu Miasta, pomagają w realizacji zadań związanych z planowaniem przestrzennym, zarządzaniem mieniem, infrastrukturą miejską oraz ewidencją gruntów. Zewnętrzna cześć serwisu udostępniona jest publicznie i przedstawia wybrane dane z zakresu bezpieczeństwa publicznego oraz planowania przestrzennego.

 
Na poszczególnych warstwach serwisu mapowego Urzędu Miasta Stalowa Wola zaznaczona jest m.in. sieć komunikacyjna i infrastruktura społeczna

          Przydatnym źródłem informacji dla urbanistów może być także portal internetowy Straży Miejskiej m.st. Warszawy, który jako pierwszy wykorzystuje GIS do informowania o utrudnieniach w ruchu, zagrożeniach oraz działalności prewencyjnej różnych instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo stolicy.  Portal zawiera kilka serwisów informacyjnych, które składają się nawet z kilkunastu warstw tematycznych nałożonych na mapę lub zdjęcie satelitarne. Dzięki wykorzystaniu systemu GIS jako platformy wymiany bieżących informacji, warszawska Straż Miejska stworzyła internetowy serwis mapowy obrazujący tegoroczne działania podczas zagrożenia spowodowanego wysokim stanem wód w stolicy. Zawierał on m.in. dane dotyczące stref zalewowych i wałów przeciwpowodziowych wrysowane na podstawie Mapy Zagrożeń Powodziowych Biura Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego m.st. Warszawy.
       Dla urbanistów pomocny przy tworzeniu planów zagospodarowania przestrzennego może być zwłaszcza serwis internetowy stołecznej Straży Miejskiej o nazwie „Bezpieczna Okolica”. Prezentuje on natężenie występowania wybranych zdarzeń o charakterze przestępczym na terenie m.st. Warszawy w danym okresie.
 

Serwis informacyjny „Bezpieczna Okolica” Straży Miejskiej m.st. Warszawy ukazujący natężenie występowania wybranych zdarzeń o charakterze przestępczym w stolicy
(szczegóły na: http://www.strazmiejska.kei.pl/media/Stan_bezp_i_porzadku_publicznego_23...)

Świat stawia na zintegrowany rozwój
Z badań zleconych przez ONZ wynika, że obecnie połowa ludności świata, czyli ponad 3 mld. ludzi, zamieszkuje miasta (w tym 50 % z nich mieszka w slumsach). Do 2050 roku mieszkańcy miast mają stanowić już dwie trzecie światowej populacji. Przed urbanistami stoi więc spore wyzwanie, aby przestrzeń rozrastających się miast zaplanować jak najkorzystniej dla mieszkańców i samego miasta jako organizmu. Aby ten proces przebiegał w sposób zintegrowany, urbaniści powinni korzystać z wielu źródeł informacji. Dopiero zestawienie danych będzie owocowało tworzeniem optymalnych, zintegrowanych planów zagospodarowania przestrzennego.
        ONZ stworzyła program UN-HABITAT, który ma na celu zebranie różnorodnych informacji, które są pomocne decydentom i społecznościom lokalnym w opracowywaniu najlepszych rozwiązań dla rozrastających się miast. GIS jest bardzo przydatny w monitorowaniu ekonomicznego, społecznego i środowiskowego rozwoju tkanki miejskiej. Gromadzone przez sieć „miejskich obserwatoriów ONZ” informacje są wykorzystywane przy tworzeniu zarówno bieżących jak i oddalonych w czasie planów przestrzennych.
        Także Unia Europejska stale podejmuje inicjatywy w kierunku promocji zintegrowanego planowania. Karta Lipska jest właśnie jedną z takich inicjatyw. Podkreślono w niej jak ważne jest zapewnienie państwom członkowskim możliwości korzystania z europejskich funduszy strukturalnych w przypadku ważnych zintegrowanych programów rozwoju miejskiego. Innym postulatem jest „stworzenie europejskiej platformy, w ramach której będą gromadzone i rozwijane sprawdzone wzorce, dane statystyczne, analizy porównawcze, oceny, przeglądy partnerskie i inne badania urbanistyczne, mające na celu wspieranie osób zaangażowanych w rozwój miejski na wszystkich poziomach i we wszystkich sektorach”.
        Rozwiązania zaproponowane w Karcie Lipskiej, jak i wielu innych inicjatywach europejskich i światowych, wpisują się w nurt tzw. nowego urbanizmu, który zakłada powrót do tradycyjnej, historycznej kompozycji miast, w których centralnym punktem jest rynek. Aby zwiększyć ich atrakcyjność propaguje się wprowadzenie stref dla pieszych i stref uspokojonego ruchu. Dzięki nim miasta, a zwłaszcza ich centra mają być bardziej przyjazne ludziom.

W następnych częściach cyklu bardziej szczegółowo zostaną przedstawione narzędzia GIS pomocne w pracy urbanistów.

Nina Vincenz-Krajewska
ESRI Polska

 

Artykuł sponsorowany

Your rating: None Average: 4.3 (16 votes)

Polecamy

You are missing some Flash content that should appear here! Perhaps your browser cannot display it, or maybe it did not initialize correctly.

Nawigacja

Aktywni użytkownicy

Aktualnie jest 0 użytkowników i 0 gości online